Sa episode na ito mga damuho, ay mababasa ninyo ang ilang mga kaugalian at mga alamat ng ilang mga bagay at lugar. Kung saan nila nakuha ang kanilang mga pangalan ay dahil sa kagagawan ng isang damuho... Sige na’t ating basahin para ma good shot naman ako sa nana Itang ninyo. Oh eh Heto na ang orasyon.

Gabing maliwanag ang buwan

Tanglaw sa kadiliman

Ng gabing may kalaliman

Ang siga ay sinindihan

May pamagat na, pakibasa hanggang wakas...

Sari Saring Alamat ni Enyong Balasubas

Maling Itinama

Sa pagsisimula, isinilang ang isang batang lalaki sa tulong ng isang ‘hilot’ sa isang liblib na baryo. Ang batang ito ay pinangalanang Arsenio, pero nang lumaki ito na madalas sa piling ng lolo at lola niya ay tinawag na ‘Enyong’. Nang  sumapit ang limang taon ng bata ay matatas na ito sa pagsasalita at madaling matuto sa lahat ng mga itinuturo, maging mabuti man ito o kabalbalan. Kagaya na lang isang araw...

Kasalukuyang naglalaro si Enyong sa may bakuran nila nang marinig ang pagtutungayaw ng isang binatilyo sa kasama nitong binatilyo din habang umiihi sila sa isang malaking puno.

“P*t*ng ina mo, anlaki ng t*t* mo, siguro nakipag k*nt*t*n ka na no?” ang malakas na sabi ng isa sa dalawang dyumi jingle na binatilyo.

Hindi maunawaan ng batang isip ni Enyong ang mga salitang narinig kaya nagpunta siya sa kanyang ina na kasalukuyang naglalaba sa likod bahay nila.

“Nay, may itatanong po ako sa’yo.” ang inosenteng bungad ni Enyong sa ina.

“Ano ba iyon anak?” ang masiglang sabi ng ina.

“May narinig po akong salita pero di ko po alam ang ibig sabihin. ‘Nay ano po yung p*t*ng ina mo?” ang diretsong tanong ng bata sa ina.

Bagaman nagulat ang nanay ay nag-isip muna ito kung paano sasagutin ang tanong ng anak. Nagapasya ang ina na wag sabihin ang tunay na ibig sabihin ng tungayaw na iyon.

“Anak, ang salitang iyon ay nangangahulugan ng pagmamano sa lolo o lola.” ang paliwanag ng ina.

“Ah, ano naman po iyong t*t*?” ang tanong pa ni Enyong.

“Ah... eh... b-baston. Tama, baston ang ibig sabihin ng t*t*, anak.” tabingi na ang ngiti ng ina dahil sa mga sinasabi ng anak pati na sa mga sagot nya.

“Eh yung k*nt*t*n po, ano po yun? ang inosenteng usisa ni Enyong.

Nanlaki ang mga mata ng kanyang ina. Naiinis na siya sa kung sinong nagsabi noon at nadinig ng kanyang anak. “Pagpapahinga yung k*nt*t*n, anak. Doon ka nga sa loob ng bahay natin maglaro at kung anu anong mga tinanong mo sa akin. Tapos na ko sa paglalaba kaya magpapahinga na muna ako sa kwarto. May pagkain doon sa mesa pag nagutom ka, ha.” ang pagtataboy ng ina kay Enyong.

Maya maya ay dumating mula sa kung saan ang lolo ng bata. Binati ito ni Enyong at akmang aabutin ang tungkod para siya na ang magsandal sa dingding.

“P*t*ng ina nyo po, lolo. Akina po ang t*t* nyo at nang maisandal sa dingding.” ang sabi ng nakangiting si Enyong.

“Aba’y balasubas kang bata ka, ah. Asan bang nanay mo at nang madisiplina ka sa kabalbalan mong iyan.” ang inis na sabi ng matanda. Hindi makapaniwala sa narinig na mga salita mula sa apo.

“Nandun po sa kwarto si nanay at nagka k*nt*t*n.” ang masiglang sagot ng bata. Toinkz! Inatake ng alta presyon ang matanda saka tinawag ang nanay ni Enyong.

Naipaliwanag naman ng maayos kung bakit ganoon ang mga salita ni Enyong. Napagalitan tuloy ng matanda ang nanay ng bata dahil hindi nito pinaliwanag ng maayos sa bata ang mga narinig na mga salita.

Isang gabi naman, sa kalagitnaan ng pagtulog ni Enyong ay nagising siya dahil sa pag-uga ng kanilang papag na higaan. Katabi pa siyang matulog ng mga magulang. Naalimpungatan ang bata at nagisnan niyang nasa ibabaw ng nanay niya ang tatay.

“Tay, ano pong ginagawa nyo?” ang tanong ni Enyong sa ama.

“Ah, eh, ipinapasok ko lang ang kotse ko sa garahe ng nanay mo. Sige matulog ka na ulit.” ang ngising asong sagot ng ama.

“Ah... Pero ‘Tay, may nakalabas pang dalawang gulong oh, ipasok nyo pa po.” sabay turo ng bata sa betlog ng ama. Toinkz!.

Agad na bumalik sa pagtulog ang bata pero makalipas ng ilang minuto nagising na naman si Enyong dahil sa pag-uga na naman ng kanilang papag. Pagmulat niya ay nakita niyang nakaupo sa ibabaw ng tatay niya ang nanay.

“Nay, bakit mo inuupuan si tatay?” ang takang tanong ni Enyong.

“Eh kasi may ahas sa harapan ni tatay mo. Inuupuan ko para mamatay at di ka tuklawin.” ang paliwanag ng nanay.

“Ang tapang mo pala ‘nay, pero mas matapang sa’yo si Cecille.” ang sabi ni Enyong.

“Cecille? Yung bading? Paano mo nasabing matapang yun?” ang usisa ng nanay na saglit tumigil sa pagtaas baba ng balakang.

“Kasi po nakita ko siya sa may sagingan kanina, subo subo niya yung ahas. Di po ba ang tapang.” ang paliwanag ni Enyong.

“Kuh! Matulog ka na nga.” ang nangingiting sabi ng nanay.

Bumalik na nga sa pagtulog ang bata. Maingat na nagtalik ang mag-asawa para hindi na muling magising ang kanilang anak.

Kinabukasan, nagtanong ang batang si Enyong sa kanyang lolo tungkol sa mga narinig niya at nakitang ginagawa ng mga magulang niya kagabi.

“Lolo, hayop po ba ang tahong at talong?” ang inosenteng usisa ni Enyong sa lolo.

“Aba eh, hayop nga ang tahong pero gulay naman ang talong. Bakit mo natanong apo?” ang sagot at tanong ng lolo.

“Kasi po si tatay sabi niya kay nanay: ‘hayop ang tahong mo, mahal, ansarap’. Sumagot si nanay: ‘hayop din ang talong mo, ang laki.” ang sagot ni Enyong. Toinkz!

“Diyaskeng mal*l*bog iyon ah. Hindi muna hinintay na makatulog ang bata bago magyarian.” ang bulong ng matanda.

“Ano po iyon, lolo?” ang tanong ni Enyong.

“Wala, apo. Wag mo nang intindihin iyon.” ang iwas ng matanda.

“Lolo, kinakain po ba ang ilaw?” ang tanong pa ni Enyong.

“Aba’y hindi. Sinong luko lukong kakain ng ilaw.” ang sagot ng matanda.

“Si tatay kasi sabi kagabi kay nanay : ‘Mahal patayin mo na ang ilaw at kakainin ko na yan.” ang sagot ni Enyong. Toinkz!

“Maiintindihan mo rin iyon kapag malaki ka na at nagkaasawa.” ang paliwanag ng matanda. “Kagaya niyang si Igme.” sabay nguso sa mag-asawang dadaan sa tapat nila. Walong buwan nang buntis ang babae.

“Lolo, bakit po malaki ang tiyan nung babae?” ang usisa ni Enyong.

“Anak nasa loob ng tiyan niya ang anak nila.” ang sagot ng matanda.

“Mahal po ba noong babae ang anak nila?” ang tanong pa ni Enyong.

“Oo naman siyempre.” ang sabi ng matanda.

“Bakit niya po kinain?” ang inosenteng hirit pa ni Enyong. Toinkz!

“Pumasok ka nga sa loob. Diyaskeng bata ito, kung ano anong itinatanong.” ang pagtataboy ng matanda nakukulitan na siya sa apo.

Alamat ng Dinuguan, Arros Caldo at Champorado

Mabilis na lumipas ang mga taon, ngayon ay pitong taon na si Enyong. Nagbakasyon sa kanila ang kanyang tiyo niyang ofw na si Conrado o Rado. Kasalukuyang nakikipag-inuman noon ang kanyang tiyo sa kanilang mga kapitbahay. Medyo nabitin sila sa pulutan kaya nagsalang ng dalawang kaserola si tiyo Rado. Ang isa ay may lamang tubig na may mga lamang loob ng baka at ang isa naman ay paglulutuan ng tinola - may sibuyas, bawang, luya, paminta at tubig pero wala pang manok at papaya.

Bago mag-inuman ang magbabarkada ay kumain muna sila ng tanghalian. Adobong manok ang ulam nila kaya busog na busog ang tropa bago tumoma. Ang barkada ni tiyo Rado na si Mang Bugok ang nautusang tumingin ng lulutuing tinola. Nakakaramdam na ng hilo si Mang Bugok, hindi sinasadyang napasuka siya sa nakasalang na lulutuan ng tinola. Halos masaid ang laman ng tiyan ni mang Bugok dahil sa ginawang pagsuka, hindi na niya nagawang sabihin ang nangyari sa kaibigang si Rado dahil hilong hilo na siya sa kalasingan. Nakita ni Rado ang inutusang si Bugok na nakahilata sa isang bangko. Iiling iling niyang hinarap ang paglulutuan ng tinola na noon ay kumukulo na.

“Oh, bakit nilagyan ito ni Bugok ng bigas? Teka nga, mukhang ok naman itong pautot ni Bugok ah. Matikman nga.” sabay kuha ng sandok para tikman ang kaning sinabawan ng kaibigan. “Aba, pwede, konting patis lang ok na to. Kaning may sabaw, hmmm... tatawagin ko itong Arroz Kaldo. Hehehe” ang masayang sabi ni Rado.

Bumalik na si Rado sa umpukan nilang magto tropa. Samantalang may kapitbahay silang mag syota na nag-aaway. Mukhang sa hiwalayan ito mauuwi dahil...

“Walanghiya kang babae ka! Akala ko ako lang ang nobyo mo, yun pala boyfriend mo rin ang kumpare ko! Ayoko nang makita ang pagmumukha mo dito!” ang malakas na sabi ng lalaki. “Isoli mo rin sa akin ang dugong ibinigay ko sa’yo noong nag-aagaw buhay ka sa ospital!” ang patuloy pa ng lalake.

“Hindi ko magagawa yun, pwede bang installment?” ang hirit pa ng babae.

“Bahala ka! Basta ibalik mo sa akin ang dugo ko.” ang galit na sabi ng lalake.

“Oh, ayan.” ang malakas na sabi ng babae na dinukot mula sa kanyang harapan ng p*ke ang nakatapal na napkin (noon ay heavy day ng babae kaya punong puno ng dugo ang napkin) saka ibinato sa lalaki.

Mabilis na nakaiwas ang lalaki kaya ang napkin na puno ng dugo ay tumama sa bote ng suka na malapit sa pinapakuluang mga lamang loob ng baka. Parehong nagshoot ang bote ng suka at ang sanitary napkin na puno ng dugo sa kaserola. Kumulo ang pulutang nahaluan ng dugo at suka at nagkulay maiitim ito. Nagpasya namang silipin ni Rado ang nilulutong laman loob. Nagtaka siya kung bakit kulay itim ang kanyang pinakukuluan. Kinuha niya ang sandok, noon niya nakuha ang bote ng suka at ang medyo nasirang napkin na wala nang bahid ng dugo.

“Hmmm. Pwede palang haluan ng dugo ang mga lamang loob? Teka, tikman ko nga.” ang sabi sa sarili ni Rado. “Aba, siling haba na lang ang kulang, ayos na itong pampulutan. Hehehe. Dinuguan ang itatawag ko sa pulutan na ito.” ang masyang sabi ni Rado.

Naglagay muna ng ‘arroz caldo’ sa mangkok si Rado saka dinala sa mga kainuman saka bumalik para kumuha naman ng dinuguan. Dala ng kalasingan ay natapon sa ‘arros caldo’ ang dinuguan, Naghalo ang dalawang pulutan, nagkulay brown ang dating arroz caldo. Nakita ni Enyong ang naghalong pulutan, mukhang masarap ito dahil kulay tsokolate kaya tinikman ito ng bata.

“Yak! Tiyo Rado, bakit ganito ang lasa? Maalat at maasim?” ang reklamo ng bata sa tiyuhin.

“Eh di lagyan mo ng asukal para tumamis.” ang suhestyon ni Rado sa pamangking si Enyong.

Ginawa ito ng bata. Tinambakan ng tatlong kutsara ng asukal. Nagustuhan ito ng bata, naubos niya ang laman ng mangkok saka nagtanong. “Anong pangalan po nitong niluto mo tiyo?” ang usisa ni Enyong.

“Ah, eh... Tawagin mo na lang itong ‘Champurado’ o Chambang Putahe ni Rado.” ang sagot ng tiyo ng batang si Enyong.

Iyon na nga ang pinagmulan ng mga pagkaing ‘arroz caldo’, ‘dinuguan’ at ‘champorado’. Lahat ng ito ay mula sa kapabayaan ng tiyuhin ni Enyong na si Rado. Toinkz!

Ang Alamat ng Sayote at Singkamas

Binatilyo na noon si Enyong at namasukan siyang ‘boy’ ng isang mayamang kastila sa bayan. Habang papunta siya sa bahay ng kastilang amo ay napadaan siya sa isang bukid. Nakatuwaan niyang mamitas ng mga bunga doon na di niya alam kung anong mga pangalan. Isang bungang ugat na may light brown na balat pero puti ang laman at isang bunga ng halamang bagiing na kakaiba ang hugi at kulay light green. Nadala niya ang mga bunga sa bahay ng kanyang amo para itanong sa matandang kusinera kung ano ang mga ito. Ibinaba niya ang mga bunga sa kusina. Inutusan agad siyang maglinis ng kanyang amo kaya nakalimutan na niyang itanong sa kusinera ang tungkol sa mga bunga.

Kasalukuyang naglilinis noon si Enyong sa salas nang marinig niya ang mga ungol at halinghing na nagmumula sa kwarto ng amo niyang mag-asawa. Pamilyar sa kanya ang mga ganoong ingay dahil nadidinig niya rin ito sa silid ng kanyang nanay at tatay. Nakakita noon si Enyong ng munting butas sa dingding kaya sumilip siya doon. Kitang kita niya nagsi 69 ang kanyang mga amo. Mula sa butas ay kitang kita niya kung paano gawing lollipop ng kanyang senyora ang mahabang t*t* ng kanyang among lalaki. Niluluwa subo ito ng babae habang hinihimas ng pataas baba ang maugat na katawan nito. Ang amo naman niyang lalake ay dinidilaan ang pagitan ng hita ng senyora niya.

Biglang nag-init ang pakiramdam ni Enyong dahil sa nakikita. Wala sa loob na nahimas niya ang sariling t*t* mula sa ibabaw ng suot niyang salawal. Tigas na tigas na noon ang kanyang t*t* nang may kumalabit sa kanyang balikat. Nanlaki ang mga mata niya nang makilala ang kanyang senyorita Nenita. Pulang pula sa pagkapahiya si Enyong dahil nahuli siya ng anak ng kanyang amo na namboboso sa pagtatalik ng mag-asawa. Napatingin si Nenita sa nakabukol sa harapang salawal ng binatilyo at nakangiting pinasunod niya ito sa kanyang silid. Kahit labag sa kalooban niya ay sumunod siya sa kanyang senyorita, alam niyang mapapagalitan siya at isusumbong sa mga magulang nito.

Tahimik na pumasok ng silid si Enyong habang tahimik din na naghihintay sa kanya si Nenita. “Isara mo ang pinto saka mo ikandado.” ang diretsong Tagalog na sabi ni Nenita. Nagulat na sinunod ni Enyong ang utos ng anak ng kanyang amo. Lagot na talaga siya, marunong pa pala itong mag Tagalog.

“Ikaw, muchacho... Ang pilyo mo. Ilang beses mo na bang sinilipan ang mama at papa ko habang nagse sex sila?” ang diretsong tanong ng dalaga.

“N-ngayon lang po, s-senyorita.” ang utal na sagot ni Enyong.

“Ah, kung isumbong kaya kita, anong mangyayari kaya sa’yo. Malamang parusahan ka.” ang pananakot ng dalaga kay Enyong.

“N-naku, w-wag po, senyorita. Maawa na kayo.” ang pakiusap ni Enyong.

“Madali naman akong kausap. Hindi kita isusumbong kung gagawin mo ang ipapagawa ko sa’yo.

“S-sige po, sabihin nyo kung anong gagawin ko.” ang pagsang-ayon ni Enyong.

“Gagawin natin kung anong ginagawa nina mama at papa.” ang seryosong sabi ng dalaga.

“P-po?” Hindi agad nakuha ni Enyong ang gustong ipagawa sa kanya ng dalagang amo.

Noong unang araw pa lang kasi sa bahay ng mga ito si Enyong ay humanga na ang dalaga sa kakisigan ng binatilyo. Lalaking lalaki ang matipunong katawan at ang Moreno nitong balat na hindi kagaya ng mga mestizo niyang mga kaklase. Ilang beses na niyang binosohan ang binatilyo kapag umiihi ito sa likuran ng kanilang bahay. Doon na kasi umiihi ang binatilyo kapag inabutan habang nagdidilig ng mga halaman sa hardin nila. Ang paborito pang ihian ng binatilyo ay tapat ng bintana ng kwarto ni Nenita. Nag-iinit ang pakiramdam ng dalaga sa tuwing makikita ang malaking t*t* ni Enyong. Kaya hindi na niya pinalampas ang pagkakataong may panakot siya kay Enyong, takot itong isumbong sya ni Nenita na namboboso.

“Lumapit ka dito. Hubarin mo ang lahat ng suot mo.” ang utos ng dalaga.

Pikit mata siyang sumunod sa utos ng kanyang senyorita, wala siyang magagawa kahit nahihiya kesa naman isumbong siya nito at maparusahan. Namungay ang mga mata ng dalaga nang mahubad lahat ni Enyong ang suot. Matipuno na ang katawan nito dahil sa mabibigat na mga trabaho, bilad sa araw ang balat nito na nagpatingkad sa kakisigan niya. Tumayo ang dalaga mula sa kama at din mapigilan ang sarili na haplusin ang maskuladong dibdib ni Enyong. Turn on para sa kanya ang matitigas na kalamnan ng binatilyo. Agad niyang ikinulong sa mainit niyang kamay ang malambot pang pagkalalaki nito.

Marahan niya itong pinaglaruan na naging dahilan ng unti unti nitong pagtigas. Napahinga noon nang malalim si Enyong dahil sa mainit at malambot na palad ng kanyang senyorita Nenita. Naglabasan ang mga ugat sa t*t* ni Enyong dahil sa marahang pagbate sa kanya ng among dalaga. Kinuha ng babae ang isa niyang kamay at isinapo sa kaliwang suso nito saka ipinalamas sa binatilyo. Kahit may suot pang damit ang dalaga ay dama ni Enyong ang nag-aagaw na lambot at tigas ng suso nito na lalong nagpasiklab ng kanyang nararamdaman. Patunay ang pre cum mula sa butas ng kanyang mamula mulang pagkalalaki. Pinahid ni Nenita ng kanyang hinlalaki ang pre cum at ikinuyumos sa kanyang palad na may hawak na matigas na t*t*.

Dahan dahang lumuhod ang dalaga sa harapan ni Enyong saka dahan dahang sinakop ng makipot nitong labi ang ulo ng b*rat ng binatilyo. Napapitlag ang lalaki dahil sa mainit at mamasa masang labi ng dalaga na sumakop na rin hanggang sa kalahati ng katawan ng maitgas na b*rat. Sinubukang I deep throat ito ng babae pero hindi niya kinayang isubo ng buo dahil sa haba nito. Tumama na ang ulo nito sa kanyang lalamunan kaya siya naduwal at nailuwa ang isinubong b*rat. Huminga muna nang malalim ang dalaga saka isinubong muli ang matigas na pagkalalaki saka niya sinabayan ng marahang paghimas sa katawan nito.

Napatingala sa itaas si Enyong dahil sa nadaramang sarap. Para siyang idinuduyan, pakiramdam niya ay nakapasok na siya sa p*ke ng dalagang amo niya. Saglit itinigil ni Nenita ang pagsubo sa pagkalalaki ng kanilang muchacho para hubarin ang kanyang mga saplot. Hinila niya ang binatilyo sa kanyang kama, nandidilat ang mga mata ni Enyong sa alindog ng kanyang senyorita. Humiga ito at bumukaka. Tinuruan nito ang binatilyo kung paano dilaan at halikan ang namamasa nitong p*ke. Madali naman itong nagawa ng lalake kaya panay na ang ungol at daing ng dalaga na binubukalan na ng kanyang katas.

Kahit kakaiba sa panlasa ni Enyong ang katas ng dalaga ay nilunok pa rin niya ang bumubukal dito. Hindi na nakatiis si Nenita kaya siya na ang pumaibabaw kay Enyong. Nagmamadali nitong itinutok sa basa niyang biyak ang malaki nitong b*rat saka iginiit papaloob. Hindi na virgin ang babae pero masikip pa rin ito dahil sa laki ng t*t* ng binatilyo. Nagawa naman niyang maipasok ito sa kanayang p*ke saka gumiling giling sa ibabaw ng lalake. Nagtumirik naman ang mga mata ng binatilyo dahil sa init, sikip at dulas ng p*ke ni Nenita na nilabas pasok ang b*rat niya.

Binilisan ni Nenita ang pagbaba taas ng kanyang balakang sa kandungan ni Enyong. Nararamdaman niyang malapit na siyang labasan ng mas marami pang katas niya. Makikita sa kanilang mga mukha ang hindi maipaliwanag na sarap ng kanilang ginagawa. Maingay ang kamang higaan ni Sneyorita Nenita dahil sa mararahas na bagsak ng balakang nito. Pakiramdam ni Enyong ay maiihi siya sa loob ng kanyang among dalaga pero hindi na niya nagawang sabihin ito dahil dabay silang nilabasan. Pumulandit ang naparami nilang katas na naghalo sa loob ng p*ke ni Nenita. Kumilig kilig pa ang katawan ng babae habang ninanamnam ang hanggang sa huling sirit ng t*mod ni Enyong.

Pero agad na nanlaki ang kanyang mga mata nang maalala niyang fertile nga pala siya ngayon, lagot na. May posibilidad na mabuntis siya ng kanilang muchacho. Dali dali siyang tumayo saka sinahod ng hinubad niyang damit ang t*mod na umaagos palabas ng kanyang p*ke. Naparami nito kaya basang basa ang damit na hawak niya. Napabuga ng hangin ang dalaga dahil sa darating na problema nila ni Enyong. Noon kumatok ang matandang kusinera nila.

“Senyorita...” ang tawag ng kusinera. Sumenyas si Nenita kay Enyong na tumahimik.

“Ano po iyon ‘Te.” ang sagot ni Nenita mula sa loob.

“Senyorita, anong gulay po iyong nasa kusina? Kanino poi yon?” ang tanong ng kusinera.

 “Kaninong gulay daw yung nasa kusina?” ang anas ni Nenita.

“Sabihin nyo po, para sa kanya iyon.” ang bulong din ni Enyong.

“Para daw sa’yo ‘Te.” ang sagot ni Nenita. Nagtungo na muli sa kusina ang matanda.

“Ah... Sayote pala ang tawag sa gulay na iyon.” ang sabi ng kusinera sa sarili. Inakala nitong sayote ang pangalan ng gulay pero ang sagot ni Nenita ay sa iyo Ate. Pinaiksi niya lang kaya naging sa’yo ‘Te.

Samantalang hindi rin alam ng matandang kusinera ang pangalan ng isang bunga na nasa kusina. Light brown ang balat nito at nang biniyak niya ng kutsilyo ay maputi ang laman. Tinikman niya ito, matabang dahil matubig at mabuting pamatid uhaw. Nahihiya na siyang magtanong sa senyorita niya kaya nagpasya siyang mgatanong sa among babae. Nagtungo siya sa may pintuan ng silid ng mag-asawang amo niya na hindi pa rin tapos sa pagtatalik. Kasalukuyang binabayo ng kanilang senyor ang asawa nito ng katukin ng matandang kusinera.

“Senyora... anong prutas po ang nasa kusina.” ang usisa ng kusinera.

Hindi ito masyadong naunawaan ng among babae dahil sa sarap ng pagbayong ginagawa sa kanya ng asawa. Akala niya ay tinatanong ng kusinera nila kung ilang beses pa silang magtatalik mag-asawa. Sumagot ang senyora sa pagitan ng mga daing.

“Ohhhh... Cinco Mas, Kulasa. Cinco mas! Ohhh...” ang sagot ng senyora na ibig sabihin ay limang beses pa silang magsisiping na mag-asawa.

Singkamas po, senyora.” ang ulit ni aling Kulasa.

“Si, cinco mas! Aaaahhh....” ang sagot pa ng senyora na ibig sabihin ay oo, lima pa.

Nagtungo na noon sa kusina ang matandang kusinera at parang timang na nagsalitang mag-isa na tila mine memorize ang mga bagong nalalaman niya.

“Ito ang gulay na sayote. Ito naman ang prutas na singkamas. May bago akong nalaman ah. Matatalino talaga ang mga amo ko, hihihi.” ang sabi ni aling Kulasa sa sarili.

Nabuntis nga si Nenita pero tutol ang mama at papa nito kay Enyong dahil masyado pa ito bata para sa anak nila at isa pa ay alila lang nila ang binatilyo. Ipinakasal na lang nila si Nenita sa isang binatang kastila na matagal nang may gusto sa anak nila para maibangon ang nadungisan nilang puri. Pinalayas nila si Enyong pero pinalad itong makapasok bilang ‘boy’ sa isang tindahan sa Maynila. At iyon na nga ang pinagmulan ng pangalan ng mga nasabing bunga. Ang singkamas mula sa ‘cinco mas’ at ang sayote mula sa ‘sa iyo ate’. Toinkz!

Ang Alamat ng Malate, Kurbata at Scarf

Lumipas pa ang ilang taon, nakalimutan na ni Enyong si Nenita. Masyado siyang naging abala sa trabaho para makapagpadala ng pera sa kaniyang mga magulang. Naging kaibigan niya sa Maynila ang kapwa niya ‘boy’ na si Pedring. Stay in sila sa tindahan ng construction materials ng amo nilang Intsik.

Araw ng sweldo noon, malaki ang kinita ng magkaibigan dahil dinagdagan sila ng sahod ng kanilang amo. Kapwa kasi sila masipag at tapat sa amo nila. Nagyayang uminom si Pedring sa malapit na bar sa kanilang lugar. Humanga si Enyong sa paraan ng pananamit ni Pedring, sunod sa uso, nasa moda. Tinuruan siya nito kung paano ang tamang pagporma para makakuha ng magagandang chicks sa bar.

Kasalukuyan silang umiinom ng beer nang biglang may lumapit sa mesa nila. Dalawang tisay na sa tingin nila ay mga banyaga. Matatangkad, magaganda at sexy. Nagpakilala sila sa isa’t isa, nagbolahan hanggang sa magkayayaan sa isang motel na malapit sa bar. Magkatabing kwarto lang ang inukopa ng bawat pareha. Sa kwarto nina Enyong ay kasalukuyang nakasubsob ang binata sa pagitan ng mga hita ng babaeng tisay. Enjoy na enjoy ang babae sa masarap na pagbrotsa sa kanya ni Enyong. Nasa ganoong sitwasyon ang babae nang maisipan nitong itanong ang pangalan ng lugar na iyon. Sarap na sarap ang babae sa romansa ng binata kaya balak nitong balikan si Enyong sa susunod na araw.

“What’s the name of this place, honey.” ang tanong ng babaeng tisay kay Enyong.

Hindi ito maintindihan ng binata dahil bukas sara ang dalawang hita ng babae kaya napopompiyang ang mga tenga niya. Akala ng binata ay tinatanong ng babae kung anong lasa ng p*ke niya na kanina pa tinitiis ni Enyong ang ‘alat’ nito.

Maalat ate. Maalat ate.” ang sagot ni Enyong. Nagtaka siya na hindi na offend ang babae dahil ngumiti pa ito sabay sabi ng...

“Oh... Malate. Continue, honey. No more questions.” ang tirik matang sabi ng babae.

Iyon ang pinamulan ng pangalan ng lugar sa Maynila na tinatawag na Malate mula sa mga katagang ‘Maalat Ate’ - maalat na p*ke. Toinks!

Natapos ang pagtatalik nina Enyong at ng kasama nitong babae na hindi namalayang pinatay na pala ang kaibigan niyang si Pedring at ang katalik nitong tisay. Dalaga ang kapareha ni Enyong pero may asawa na ang naka partner ni Pedring kaya siya sumabit. Nasundan pala ito ng asawa ng babae na isang sundalo.

Kapwa pinatay sa sakal ang dalawa, si Pedring ay nakitang may ‘nakataling tela sa leeg na magipit ang pagkakabuhol sa gitna ng leeg’ at ang kasama nitong babae ay may nakasakal ding ‘tela pero nasa gilid ang pagkakabuhol’. Sandaling kinuhanan ng pahayag sina Enyong at agad ding pinauwi dahil wala naman silang narinig mula sa kabilang silid. Nakita ni Enyong ang telang nakapulupot sa leeg ng kaibigan. Bilang pag-alala niya sa fashion statement ng kaibigan, ginaya niya ang pagkakapulupot sa leeg ng tela na ngayon ay kilala bilang ‘neck tie’ o ‘kurbata’ at ang nakapulupot naman sa leeg ng babaeng pinatay ay ang unang ‘scarf’ sa kasaysayan. Toinkz!

Ang Alamat ng Santolan, Pinya, Pakwan, Kangkong at Biko

Dahil sa masamang nangyari sa kaibigang si Pedring ay nagpasya si Enyong na lisanin ang Malate at maghanap ng trabaho sa ibang lugar sa siyudad. Napadpad siya sa Pasig, sa lugar na hindi niya alam ang pangalan. Noong panahong iyon ay wala pa ngang pangalan ang lugar na iyon. Maswerte talaga si Enyong dahil nakakita agad siya ng trabaho, ‘boy’ naman sa isang beerhouse ang kanyang napasukan.

Isang umaga, sobrang init ng panahon dahil summer na noon. Nagpasya si Enyong na maligo para maibsan ang init ng katawan dahil sa maalinsangang panahon. Pero may mga tao ang anim na banyo nila, may mga nauna nang maligo sa kanya. Hindi na talaga niya matiis ang sobrang init kaya sa may likuran ng lang ng lugar nila siya naligo. Itinira na lang niya ang kanyang briefs at sinimulang buhusan ang nag-iinit na katawan. Bumakat ang malaki niyang balls sa suot na puting briefs.

Samantalang sa di kalayuan ay nakasalubong ng isang misyonaryong Kastila ang isang beki na kumekembot pa sa paglalakad. Huminto ito at nagtanong sa bading kung anong pangalan ng lugar na kinatatayuan nila. Wikang kastila iyon kaya di naintindihan ng bading.

“English please.” ang request ng beki sabay napalingon ito sa gawi ni Enyong na bakat ang malaking balls.

“What is the name of this place?” ang tanong ng misyonaryo.

“Wow! Santolan!” ang wala sa loob na sabi ng beki.

“Oh, Santolan.” ang ulit ng kastila.

“Yes! Santolan, hayyy.” ang sabi pa ng bading.

“Thank you. I have to go. Good bye.” ang paalam ng kastila sa beki.

“Hmmmp. Kung wala lang akong lakad ngayon, pipitasin ko ang ‘santol’ mo.” saka umalis na sa lugar na iyon  ang bading pero naglaan pa ng huling sulyap sa santol ni Enyong. Simula noon ay tinawag na ngang Santolan ang lugar na iyon sa Pasig.

Sumapit ang hapon, birthday ng may ari ng beerhouse kaya naghanda ito ng mga pagkain. Naging ka close na niya ang ilang babae doon at natikman na niya ang ilan sa kanila.

Si Minerva ay may dalang prutas na may matinik na pinaka korona at tila maraming mga mata. May dala ding prutas si Susan, bilog ito at dark green ang kulay ng makinis na balat. Biniyak nila ito at mapula ang laman saka maraming itim na mga buto. Walang nakaka-alam ng pangalan ng mga prutas kaya tinanong nila si Enyong na kilala nilang probinsiyano.

“Papa Enyong, anong tawag sa prutas na iyon sa probinsiya nyo? Yung dala ni Mineva?” ang tanong ni Susan.

Tila wala naman sa sarili si Enyong dahil kanina pa siya titig na titig sa matambok na p*ke ni Minerva. “Kakagigil... ang tambok talaga ng P niya!(P*ke niya).” ang anas ni Enyong na nadinig pala ni Susan.

“Ano? Gusto mong tikman ang ‘P’ ni Minerva?” ang malakas na tanong ni Susan. Nagtinginan ang lahat kay Enyong at Susan.

“Ang sabi ko, gusto kong tikman ang PINYA na dala ni Minerva.” ang palusot ni Enyong.

“Ah... pinya pala ang tawag sa prutas na madaming mata.” ang sabay sabay na sabi ng mga tao.

“Mapapahamak ako dahil sa’yo, Susan. Pakuwan nga ako sa’yo mamaya.” ang ngisi ni Enyong sabay tampal sa matambok na pwet ng babae. Napahigikgik ang malanding babae.

“Anong pakuwan iyon, Enyong?” ang mataray na tanong ni Minerva na nadinig pala ang sinabi ng binata.

“Ah... eh... Pakwan, oo tama. Pakwan ang tawag sa prutas na dala ni Susan.” ang naisip na palusot ni Enyong.

“Ah... Pakwan pala tawag dun. Eh iyang niluto mong kakanin at itong gulay na inadobo mo, ano tawag sa mga iyan.” ang usisa ni Minerva.

Wala na naman sa sarili si Enyong. Iba na naman ang nasa isip na nakatitig sa malalaking mga suso nina Minerva at Susan. “Mamaya kayong dalawa sa akin. Matitikman nyo ulit ang B-ko (b*rat ko). Makakatikim kayong dalawa ng kangkang.” ang malisyosong sabi ni Enyong.

“Hoy, manyakis ka talaga, Enyong. Anong B-mo at kangkang na ipapatikim mo sa amin ni Minerva?” ang tanong ni Susan na napalakas ang boses kaya nagtinginan lahat ng mga kasamahan nila.

“Eskandalosa ka talaga Susan. Yung B-ko, eh yun ang tawag dito sa kakanin ko, tama biko ito. At itong adobong gulay ay hindi kangkang kundi kangkong, Slang kasi ang pagkakabigkas ko.” nakaisip agad siya ng palusot na pinaniwalaan naman ng mga kasama niya.

“Ah... Biko pala ang kakanin na ito at adobong kangkong naman itong ginulay mo.” ang sabi ni Susan.

Kaya iyon na ang pinagmulan ng pangalan ng mga prutas na Pinya na mula salitang P-niya (p*ke nya), ang Pakwan ay mula sa pakuwan. Ang kakaning biko ay mula sa salitang B-ko (b*rat ko) at ang gulay na kangkong ay mula sa salitang kangkang. Subukan mong bigkasin na pa Slang ang salitang kangkong, siguradong maririnig mo ang salitang ‘kangkang’.

Hanggang sa kasalukuyang panahon ay nagpasalinsalin na sa bunganga ng mga kamag-anak ni Enyong ang kwento ng kanyang mga kabulastugan. Sana ay makatulong sa inyo ng malaki ang mga alamat ni Enyong Balasubas. Hanggang sa muli mga apo...

Tata Tasyo signing off...

The End.